[2020-12-03] Naar een ruimer gemeentelijk belastinggebied

Let op: vanwege corona is dit congres verplaatst naar online en zal korter zijn: van 14:00 tot 15:00 een panelgesprek waarin de kernpunten van het congres besproken worden. Daarna is er ruim tijd voor vragen van u.

In de brief die staatssecretaris Snel van Financiën half april dit jaar naar de Tweede Kamer stuurde, hield hij de optie om te komen tot een ruimer gemeentelijk belastinggebied nadrukkelijk open. Een mogelijkheid die de minister van Binnenlandse Zaken ook in haar Thorbeckelezing van oktober vorig jaar opperde. Verschillende onderzoeken moeten begin 2020 inzicht bieden in de toekomst van het gemeentelijk fiscaal stelsel. Een groter gemeentelijk belastinggebied is al jaren onderwerp van gesprek, vooral sinds de decentralisaties. Tot concrete voorstellen is het echter niet gekomen.

De lokale heffingen in ons land behoren volgens de Europese Commissie nog altijd tot de laagste in Europa. De ozb is daarbinnen de grootste bron van inkomsten voor gemeenten, maar veel omvangrijker zijn de geldstromen vanuit het Rijk. Veel gemeenten vinden het voor de hand liggen dat de uitbreiding van het takenpakket gepaard gaat met uitbreiding van het lokale financiële instrumentarium. Ook nu gemeenten en regio’s het voortouw zullen moeten nemen in de energietransitie, met de bijkomende kosten, ligt het voor de hand dat de gemeentelijke financiële autonomie toeneemt. Het CPB is ervan overtuigd dat meer rechtstreekse financiële verantwoordelijkheid van gemeenten tot ‘doelmatigheidsprikkels’ zal leiden. Als gemeenten voor hun inkomsten voornamelijk van het Rijk afhankelijk zijn, dan zal er immers ook verwacht worden dat het Rijk bijspringt als een gemeente het niveau van een voorziening niet meer op peil kan houden. Voor gemeenten ondermijnt dit de prikkel om financiële risico’s te beperken. Hoe kan het gemeentelijk belastinggebied worden verruimd? Hoe verhoudt zich dat tot landelijke belastingen? Kan de gemeente een uitbreiding van financiële mogelijkheden en verantwoordelijkheden wel aan?

In een plenair gesprek met de sprekers wordt u bijgepraat over de actuele stand van zaken en aansluitend zijn er 3 deelsessies waarin u in intieme setting kunt spreken over de thema’s. Daarnaast kunt u ook zelf uw eigen thema’s agenderen, u wisselt in de deelsessies met andere professionals belangrijke ideeën en ervaringen uit rondom het functioneren van de gemeenteraad. Verder is dit congres ook een toekomstverkenning, die door het Ministerie van BZK gebruikt zal worden voor de vorming van beleid rondom gemeenteraden.

Ferd Crone vreest dat de vergroting van het gemeentelijk belastinggebied zal stuiten op teveel weerstand bij burgers en politieke partijen. Want zelfs een financieel neutrale verschuiving van nationale naar lokale belastingen zal op veel mensen overkomen als een belastingverzwaring. Daarnaast zou een verruiming van het belastinggebied minimaal een verdubbeling moeten inhouden om enigszins van invloed te zijn op het gemeentelijk beleid. Hij pleit daarom voor meer beleidsvrijheid voor lokale overheden bij de uitvoer van (gedecentraliseerde) taken.

Arjen Schep vraagt aandacht voor de innovatieve inzet van lokale belastinginstrumenten. Zo bieden de fiscale bevoegdheden van gemeenten niet alleen kansen om bedrijveninvesteringszones te faciliteren, maar maken ook objectgebonden financiering mogelijk. Daarbij wordt de ‘leencapaciteit’ voor investeren in isolatie en zonnepanelen bepaald aan de hand van de mogelijke energiebesparing van de woning in plaats van het inkomen van de woningeigenaar. Hiermee krijgen gemeenten een instrument in handen om woonwijken van het aardgas af te halen. Daarnaast is Schep kritisch op de opkomst van belastingsamenwerkingsverbanden als het gaat om de maatwerkmogelijkheden voor fiscaal beleid van individuele gemeenten

Annelies Kroeskamp zet zich in voor een herziening van de financiële verhoudingen in de volgende kabinetsperiode. Onderdeel hiervan is een verruiming van het gemeentelijk belastinggebied. Het idee is om 4 tot 6 miljard euro aan rijksbelastingen te verschuiven van het Rijk naar het gemeentelijk belastinggebied. Dit geeft gemeenten meer autonomie om eigen keuzes te maken. De verruiming kan worden ingevuld door het gebruikersdeel van de OZB woningen opnieuw in te voeren en/of door een gemeentelijke ingezetenenheffing. De overige gemeentelijke belastingen kunnen worden gemoderniseerd en uitgebreid. Zo kan de hondenbelasting worden afgeschaft en de toeristenbelasting anders vormgegeven. In mei 2020 heeft BZK een rapport met concrete bouwstenen gepubliceerd, wat hier te downloaden is.

PROGRAMMA

14:00 welkom door gespreksleider Jorn Matena
14:05 gesprek met Ferd Crone, Arjen Schep en Annelies Kroeskampen een flitsoptreden van woordkunstenaar Atta de Tolk.
15:00 vragen uit het publiek